باشد که خود به رحمت یاد آورند ما را / ور نه کدام قاصد پیغام ما گذارد

دیدار یار غایب دانی چه ذوق دارد / ابری که در بیابان بر تشنه‌ای ببارد

زهره مردان نداری چون زنان در خانه باش / ور به میدان می‌روی از تیرباران برمگرد

عافیت می‌بایدت چشم از نکورویان بدوز / عشق می‌ورزی بساط نیک نامی درنورد

عقل را با عشق خوبان طاقت سرپنجه نیست / با قضای آسمانی برنتابد جهد مرد

چو گل به بار بود همنشین خار بود / چو در کنار بود خار در نمی‌گنجد

دگر به صورت هیچ آفریده دل ندهم / که با تو صورت دیوار در نمی‌گنجد

با هر که خبر گفتم از اوصاف جمیلش / مشتاق چنان شد که چو من بی‌خبر افتاد

در سوخته پنهان نتوان داشتن آتش / ما هیچ نگفتیم و حکایت به درافتاد

گفتیم که عقل از همه کاری به درآید / بیچاره فروماند چو عشقش به سر افتاد

طالب آنست که از شیر نگرداند روی / یا نباید که به شمشیر بگردد رایت

روزگاریست که سودای تو در سر دارم / مگرم سر برود تا برود سودایت

سعدی چو دوست داری آزاد باش و ایمن / ور دشمنی بباشد با هر که در جهانت

من آب زندگانی بعد از تو می‌نخواهم / بگذار تا بمیرم بر خاک آستانت

دانی چرا نخفتم تو پادشاه حسنی / خفتن حرام باشد بر چشم پاسبانت

آیینه‌ای طلب کن تا روی خود ببینی / وز حسن خود بماند انگشت در دهانت

سرو را قامت خوبست و قمر را رخ زیبا / تو نه آنی و نه اینی که هم اینست و هم آنت

در اندیشه ببستم قلم وهم شکستم / که تو زیباتر از آنی که کنم وصف و بیانت

گر تو خواهی که یکی را سخن تلخ بگویی / سخن تلخ نباشد چو برآید به دهانت

در دلم هیچ نیاید مگر اندیشه وصلت / تو نه آنی که دگر کس بنشیند به مکانت

ای بادیه هجران تا عشق حرم باشد / عشاق نیندیشند از خار مغیلانت

با داغ تو رنجوری به کز نظرت دوری / پیش قدمت مردن خوشتر که به هجرانت

جان باختن آسانست اندر نظرت لیکن / این لاشه نمی‌بینم شایسته قربانت

دیوار سرایت را نقاش نمی‌باید / تو زینت ایوانی نه صورت ایوانت

حسن اندامت نمی‌گویم به شرح / خود حکایت می‌کند پیراهنت

گر جمله ببخشایی فضلست بر اصحابت / ور جمله بسوزانی حکمست بر املاکت

هر که هوایی نپخت یا به فراقی نسوخت / آخر عمر از جهان چون برود خام رفت

گر به همه عمر خویش با تو برآرم دمی / حاصل عمر آن دمست باقی ایام رفت

عارف مجموع را در پس دیوار صبر / طاقت صبرش نبود ننگ شد و نام رفت

مشعله‌ای برفروخت پرتو خورشید عشق / خرمن خاصان بسوخت خانگه عام رفت

ماه نتابد به روز چیست که در خانه تافت / سرو نروید به بام کیست که بر بام رفت

یاد تو می‌رفت و ما عاشق و بی‌دل بدیم / پرده برانداختی کار به اتمام رفت

هر که دلارام دید از دلش آرام رفت / چشم ندارد خلاص هر که در این دام رفت

سعدیا با یار عشق آسان بود / عشق باز اکنون که یار از دست رفت

در سرم بود که هرگز ندهم دل به خیال / به سرت کز سر من آن همه پندار برفت

صورت یوسف نادیده صفت می‌کردیم / چون بدیدیم زبان سخن از کار برفت

کیست آن لعبت خندان که پری وار برفت / که قرار از دل دیوانه به یک بار برفت

صد سفره دشمن بنهد طالب مقصود / باشد که یکی دوست بیاید به ضیافت

ای عقل نگفتم که تو در عشق نگنجی / در دولت خاقان نتوان کرد خلافت

انصاف نباشد که من خسته رنجور / پروانه او باشم و او شمع جماعت

جان بر کف دست آمده تا روی تو بیند / خود شرم نمی‌آیدش از ننگ بضاعت

چون دوست گرفتی چه غم از دشمن خون خوار / گو بوق ملامت بزن و کوس شناعت

آن را که میسر نشود صبر و قناعت / باید که ببندد کمر خدمت و طاعت

همه عالم صنم چین به حکایت گویند / صنم ماست که در هر خم زلفش چینیست

ای که شمشیر جفا بر سر ما آخته‌ای / صلح کردیم که ما را سر پیکار تو نیست

مرد باید که جفا بیند و منت دارد / نه بنالد که مرا طاقت بدخویان نیست

ساربانا خبر از دوست بیاور که مرا / خبر از دشمن و اندیشه بدگویان نیست

من دگر میل به صحرا و تماشا نکنم / که گلی همچو رخ تو به همه بستان نیست

طبع تو سیر آمد از من جای دیگر دل نهاد / من که را جویم که چون تو طبع هرجاییم نیست

ترسم از تنهایی احوالم به رسوایی کشد / ترس تنهاییست ور نه بیم رسواییم نیست

دوستت دارم اگر لطف کنی ور نکنی / به دو چشم تو که چشم از تو به انعامم نیست

شب بر آنم که مگر روز نخواهد بودن / بامدادت که نبینم طمع شامم نیست

سعدیا نامت به رندی در جهان افسانه شد / از چه می‌ترسی دگر بعد از سیاهی رنگ نیست

گر تو را کامی برآید دیر زود از وصل یار / بعد از آن نامت به رسوایی برآید ننگ نیست

هر چه خواهی کن که ما را با تو روی جنگ نیست / پنجه بر زورآوران انداختن فرهنگ نیست

هر که را با ماه رویی سرخوشست / دولتی دارد که پایانیش نیست

درد عشق از تندرستی خوشترست / گر چه بیش از صبر درمانیش نیست

کامران آن دل که محبوبیش هست / نیکبخت آن سر که سامانیش نیست

گر دلی داری به دلبندی بده / ضایع آن کشور که سلطانیش نیست

دوستان گویند سعدی خیمه بر گلزار زن / من گلی را دوست می‌دارم که در گلزار نیست

ما زبان اندرکشیدیم از حدیث خلق و روی / گر حدیثی هست با یارست و با اغیار نیست

خلاص بخش خدایا همه اسیران را / مگر کسی که اسیر کمند زیباییست

مرا و یاد تو بگذار و کنج تنهایی / که هر که با تو به خلوت بود نه تنهاییست

من چه در پای تو ریزم که پسند تو بود / جان و سر را نتوان گفت که مقداری هست

گر بگویم که مرا با تو سر و کاری نیست / در و دیوار گواهی بدهد کاری هست

اگر خوش بخسبد ملک بر سریر / نپندارم آسوده خسبد فقیر

در همه عمرم شبی بی‌خبر از در درآی / تا شب درویش را صبح برآید به شام

دعوت بی شمع را هیچ نباشد فروغ / مجلس بی دوست را هیچ نباشد نظام

تا دل از آن تو شد دیده فرودوختم / هر چه پسند شماست بر همه عالم حرام

سعدی اگر نام و ننگ در سر او شد چه شد / مرد ره عشق نیست کش غم ننگست و نام

اولم اندیشه بود تا نشود نام زشت / فارغم اکنون ز سنگ چون بشکستند جام

هر که در آتش نرفت بی‌خبر از سوز ماست / سوخته داند که چیست پختن سودای خام

خواهیم آزاد کن خواه قویتر ببند / مثل تو صیاد را کس نگریزد ز دام

ما به تو پرداختیم خانه و هرچ اندر اوست / هر چه پسند شماست بر همه عالم حرام

مطرب یاران برفت ساقی مستان بخفت / شاهد ما برقرار مجلس ما بردوام

من آن نیم که حلال از حرام نشناسم / شراب با تو حلالست و آب بی تو حرام

او رفت و جان می‌پرورد این جامه بر خود می‌درد / سلطان که خوابش می‌برد از پاسبانانش چه غم

آخر نگاهی بازکن وان گه عتاب آغاز کن / چندان که خواهی ناز کن چون پادشاهان بر خدم

چندان که می‌بینم جفا امید می‌دارم وفا / چشمانت می‌گویند لا ابروت می‌گوید نعم

گفتم چو طاووسی مگر عضوی ز عضوی خوبتر / می‌بینمت چون نیشکر شیرینی از سر تا قدم

خورشید بر سرو روان دیگر ندیدم در جهان / وصفت نگنجد در بیان نامت نیاید در قلم

تا عقل داشتم نگرفتم طریق عشق / جایی دلم برفت که حیران شود عقول

گو همه شهرم نگه کنند و ببینند / دست در آغوش یار کرده حمایل

هر صفتی را دلیل معرفتی هست / روی تو بر قدرت خدای دلایل

جلوه کنان می‌روی و باز می‌آیی / سرو ندیدم بدین صفت متمایل

جماعتی که نظر را حرام می‌گویند / نظر حرام بکردند و خون خلق حلال

ز عقل اندیشه‌ها زاید که مردم را بفرساید / گرت آسودگی باید برو عاشق شو ای عاقل

روز رستاخیز کان جا کس نپردازد به کس / من نپردازم به هیچ از گفت و گوی یار خویش

هر که خواهد در حق ما هر چه خواهد گو بگوی / ما نمی‌داریم دست از دامن دلدار خویش

عقل را پنداشتم در عشق تدبیری بود / من نخواهم کرد دیگر تکیه بر پندار خویش

یا چو دیدارم نمودی دل نبایستی شکست / یا نبایستی نمود اول مرا دیدار خویش

من هم اول روز گفتم جان فدای روز تو / شرط مردی نیست برگردیدن از گفتار خویش

یار بیگانه نگیرد هر که دارد یار خویش / ای که دستی چرب داری پیشتر دیوار خویش

این تویی با من و غوغای رقیبان از پس / وین منم با تو گرفته ره صحرا در پیش

هر کسی را هوسی در سر و کاری در پیش / من بی‌کار گرفتار هوای دل خویش

سر که نه در راه عزیزان رود / بار گرانست کشیدن به دوش

حیف بود مردن بی عاشقی / تا نفسی داری و نفسی بکوش

سعدی همه ساله پند مردم / می‌گوید و خود نمی‌کند گوش

ای خواجه برو به هر چه داری / یاری بخر و به هیچ مفروش

نه یاری سست پیمانست سعدی / که در سختی کند یاری فراموش